مطالب علمی

پیشگیری از سقط و پیامد های آن

سقط جنین به معنای پایان یافتن حاملگی چه به صورت خود به خودی وچه عمدی قبل از رسیدن جنین به تکامل کافی برای ادامه حیات است به طور قرار دادی ،سقط معمولا به عنوان پایان یافتن حاملگی تا قبل از هفته۲۲ بارداری است هنگامی که سقط بدون استفاده از عوامل طبی یا مکانیکی رخ می دهد به آن سقط خود بخودی ودر صورتی که با روش های جراحی باشد به آن سقط القایی یاعمدی گفته می شود .
عوامل موثر بر سقط خود به خودی جنین:

  • سن مادر ، کمبود ویتامین DوB ، اختلالات تیروئیدی، اضافه وزن ویا کمبود وزن،سیگار کشیدن، عفونت ها ،فیبروم رحمی بزرگ، بیماری های مزمن( بیماری های کلیوی و سندرم تخمدان پلی کیستیک……)داروها مثل بعضی از مسکن ها سوء مصرف مواد و ترومای فیزیکی( صدمات و ضربه)
    راههای مواجهه با سقط عمدی
  • افزایش بارداری برنامه ریزی شده یکی از مهمترین راه های کاهش سقط است.
  • افرادی که سقط را تجربه کرده اند،از لحاظ عاطفی و روانی ووضعیت ناخوشایندی را تجربه میکنند.
    یکی از مهمترین دلائلی که افراد به مشکلات عاطفی و روانی به دنبال سقط دچار می شوند ، احساس مشارکت در انجام یک گناه واز بین بردن یک نوزاد بیگناه است.
  • در ارائه خدمت به این افراد باید از هر نوع قضاوت پرهیز نمود و در مشاوره از الگوی حمایتی برای زوجین پیروی نمود باید به این زوج ها آموخت که بهترین راه برای پیشگیری از سقط عمدی داشتن بارداری های برنامه ریزی شده است و بهتر است که آنها ( زن و شوهر) با یک تصمیم مشترک ، خود را برای بارداری برنامه ریزی شده بعدی ودر اولین فرصت ممکن آماده نمایند.
  • زوج های خواهان سقط عمدی بدانند که یکی از زیبا ترین احساسات، احساس مادر /پدر شدن است . بررسی های داخل کشور نشان میدهد که بیش از ۸۰ درصد زوجینی که خواهان فرزند بوده اند به دلیل تجربه و تداوم احساس مادر / پدر بودن بارداری را بر نامه ریزی نموده اند زوجین باید از عوارضی که سقط جنین برای سلامت جسمی مادر و نیز سلامت روانی و اجتما عی پدر و مادر ایجاد خواهد کرد آگاه باشند .
    پیامد های سقط برای سلامت روانی :
    مشارکت در گناه و شرمساری : یکی از پیامد های که در خانم هایی که با انجام سقط عمدی مشاهده می شود احساس مشارکت در گناه و شر مساری از انجام این امر است
    کاهش کیفیت زندگی و روابط زنا شویی : بر اساس مطالعات انجام شده کاهش کیفیت زندگی و روابط زناشویی و جنسی در خانم هایی که سقط عمدی را تجربه نموده اند ودر مقایسه با خانم هایی که در چنین تجربه ای را ندارند بیشتر دیده شده است
    زوجین خواهان سقط عمدی باید بدانند که این مساله مخالف با دین مبین اسلام است و دین مبین اسلام جنین را معادل یک انسان کامل تلقی نموده است وبنا براین برای زندگی این جنین حرمت قایل است همچنین توصیه می شود که حتما بایک روحانی و عالم به امور مذهبی در این زمینه مشورت داشته باشد وراهنمایی لازم رادریافت نمایند .
    زوجین خواهان سقط عمدی باید بدانندکه در سقط احتمال موفق نبودن اقدام وجود دارد به همین دلیل احتمال بروز مشکلات بعدی برای فرزند آنها ممکن است وجود داشته باشد و به همین دلیل باید ازانجام سقط پرهیز نمایند.
    جمهوری اسلامی ایران نیز ، با توجه به اهمیت امر سلامت در دین مبین اسلام انجام سقط رادر موارد عقب افتادگی یا برخی از ناهنجار های ژنیتکی جنین و یا بیماری مادر که منجر به تهدید جانی وی باشد تا زمان و اوج روح چهار ماهگی مجازدانسته است. تهیه از: فریده صدری کارشناس بهداشت خانواده مرکز بهداشت شهرستان اشکذر

پرسش و پاسخ های خواندنی از ارتباط تغذیه با سرطان

سرطان از جمله بیماری هائی است که تغذیه صحیح در پیشگیری و درمان آن می تواند نقش داشته باشد. این پرسش و پاسخ ها خواندنی است:

آیا غذای خاصی به طور عمده باعث سرطان می شود؟

تا به حال غذای مشخصی که سرطان زا باشد، شناخته نشده است. اما بعضی مواد شیمیایی، آفت کش ها، سم ها و مــواد افـــزودنی و حتــی آلوده کننده هایی که به طور اتفاقی وارد غذاها می شوند، می توانند از دسته مواد سرطان زای قوی باشند. اداره دارو و غذا کنترل جدی این عوامل را اجباری کرده است.

بعضی متخصصان تخمین می زنند که رژیم غذایی می تواند در دست کم، یک سوم از کل موارد سرطان ها دخالت داشته باشند. به عنوان مثال، شیوع بالای سرطان های مری و معده در مناطقی که از غذاهای نمک سود شده، دودی (برنج و ماهی دودی و …. (، نیتراتی (سوسیس، کالباس) استفاده می کنند مشاهده می شود.

دریافت بالای نمک و نیترات و ترکیبات موجود در دود، از دسته عوامل خطر بروز این سرطان ها به شمــار می رود. چاقـــی، شیوه غلط زندگی، بی تحرکی، رژیم غذایی، فاقد سبزی ها، میوه ها و غلات کامل، ماهی و ماکیان در ایجاد و پیشرفت سرطان های سینه و روده نقش موثری دارند.

چه عواملی در ایجاد سرطان ها نقش دارند؟

استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی مانند سیگار کشیدن، قرار گرفتن و در معرض دود سیگار، آلـــودگی هــوا، قرار گرفتـن در معــرض آفتاب شدید و اجزای آلوده کنده رژیم غذایی مانند آفت کش ها و سم ها، نگهدارنده ها، افزودنی ها و رژیم های غنی از چربی، گوشت قرمز، غذاهای فرآیند شده، رژیم های عاری از سبزی ها و میوه ها و شیوه غلط زندگی، بی تحرکی می توانند در ایجاد انواع سرطان ها نقش مهمی داشته باشند.

آیا رژیم غذایی می تواند در پیشگیری از سرطان ها نقش داشته باشند؟

برخی از مواد غذایی ممکن است حاوی مواد پیشگیری کننده از انواع سرطان ها باشند. اجزاء اساسی رژیم غذایی در پیشگیری از سرطان ها عبارتند از:

  1. آنتی اکسیدان ها: آنتی اکسیدان ها که در منابع مختلفی از غذاها یافت می شوند، می توانند در برابر سرطان ها اثر محافظتی داشته باشند. آنتی اکسیدان ها با کاهش رادیکال های آزاد در بدن، در پیشگیری از انواع سرطان ها نقش مهمی دارنــد. رادیکــال های آزاد یــک جزء شیمیایی بسیار فعال می باشد که حاوی یک یا تعدادی الکترون های جفت نشده می باشند که به طور طبیعی در سیستم تنفسی و اکسیداسیون و سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارند. اما فعالیــت بیش از حد، یا مقادیـــر بیش از اندازه آن ها می تواند به بدن آسیب برساند و بافت های مختلف بدن را تخریب نماید. آنتی اکسیدان ها به طور طبیعی از فعالیت بیش از حد آن ها جلوگیری کند.

  مواد آنتی اکسیدانی شامل: سلنیم، کاروتنوئیدها، ویتامین C، ویتامین E می باشند که مانع از آسیب سلول ها و بافت ها می شوند و می توانند از بروز تغییرات سلول های بدخیم جلوگیری نمایند.

  • فیبرها: رژیم غذایی غنی از فیبر در کاهش خطر سرطان ها به خصوص سرطان روده نقش دارد. رژیم های گیاهی کم کالری، پرفیبر، غنی از حبوبات، غلات کامل، سبزی ها و میوه ها، خطر بروز سرطان ها را کاهش می دهند. فیبرها، با افزایش سرعت انتقال مواد غذایی از روده بزرگ باعث می شوند، باکتری های روده فرصت کمتری برای تولید مواد سرطان زا از آن ها داشته باشند، همچنین دیواره روده برای مدت طولانی در معرض مواد سرطان زا قرار نگیرند. احتمال داده می شود که فیبر مواد غذایی، ترکیب شیمیایی مواد تولید شده توسط باکتری های روده را تغییر داده و خاصیت سرطان زایی آن ها را کاهش دهد. فیبرها ممکن است به عنوان ماده ضد سرطان زا با باقیمانده اسیدهای صفراوی که ممکن است در مقادیر زیاد سرطان زا باشند، ترکیب شده و اثر آن ها را خنثی نمایند. فیبرها ترکیباتی هستند که در دیواره سلول های گیاهان مثل سبزی ها، میوه ها، سبوس، غلات کامل، حبوبات، مغزها یافت می شوند. با دریافـت کافــی و متناسبــی از گروه غلات، میوه ها و سبزی ها می تواند از بروز بسیاری از سرطان ها پیشگیری کرد. توصیه می شود روزانه ۴۰۰ گرم یا ۵ بار در روز میوه ها و سبزی ها مصرف شوند.

۳-غذاهای گیاهی

– سبزی ها خانواده کلم و گل کلم حاوی ترکیبات غیر مغذی هستند که آنزیم های دارای توانایی تخریب مواد سرطان زا را فعال می کنند.

 –  پیاز سیر، تره خصوصا” هنگامی که خام خورده می شوند در کاهش خطر سرطان معده موثرند. مواد سولفوری موجود در این غذاها با آنزیم های موثر در بروز سرطان برخورد کرده و ساخت مواد سرطان زا را متوقف می نمایند.

–   هویج، گوجه فرنگی و مرکبات: این غذاها حاوی اسید فنولیک می باشند، و از سرطان کوکون با ممانعت از آزاد شدن مواد سرطان زا، پیشگیری می نمایند.

 – دانه های سویا و مشقات سویا: با ممانعت از عملکرد استروژن ها، از بروز سرطان سینه ممانعت می نمایند. استروژن یک نوع هورمون زنانه می باشد که مقادیر زیاد از حد آن باعث افزاش شانس ابتلا به سرطان سینه می شود.

–  توت فرنگی، تمشک، انگور و سیب: این مواد حاوی اسید الاگیگ هستندکه می توانند برخی رادیکال های آزاد خطرناک موجود در دود سیگار را خنثی نمایند.

 – پیاز، چای سبز، انگور، مرکبات: این مواد سرشار از ایروفلاونوئیدها هستند، که می توانند تغییرات بدخیم در سلول ها را متوقف کنند و مواد عامل سرطان را بلوک می کنند.

-غذاهای دریایی، روغن ماهی:‌این غذاها به علت داشتن اسیدهای چرب امگا ۳، سلنیم، روی، ویتامین E و … در پیشگیری از بسیاری از سرطان ها به خصوص سرطان سینه و روده نقش مهمی دارند.

–          چای سبز چینی: چای سبز به علت داشتن ترکیبات ضد سرطانی مثل پلی فنل ها در پیشگیری از سرطان ها نقش مهمی دارند. پلی فنل ها، ترکیبات آنتی اکسیدانی هستند که از تشکیل سلول های سرطانی و تومر و رشد آن ها ممانعت می نمایند. بسیاری از مواد غذایی حاوی پلی فنل ها هستند، اما چای سبـــز از آن جهت کـــه در پروسه تولید آن، پلی فنل ها حفظ می شود، اهمیت ویژه ای دارند.

آیا رژیم های پرچرب با سرطان ارتباطی دارند؟

دریافت مقادیر زیادی چربی باعث افزایش احتمال خطر سرطان روده، سینه و کلیه می شود. رژیم های پرچرب به خصوص با منشاء حیوانی مثل گوشت قرمز، تخم مرغ، محصولات لبنی با مقادیر بالایی چربی و کلسترول خطر بروز انواع سرطان ها را افزایش می دهند.

بسیاری از مطالعات نشان می دهند که دریافت بالای چربی به خصوص در زنان یائسه احتمال بروز سرطان سینه را افزایش می دهد. کاهش مصرف اسیدهای چرب اشباع مثل انواع غذاهای حیوانی، کره، لبنیات پرچرب، کله پاچه، امعاء و احشاء، گوشت های قرمز، خطر سرطان ها را کاهش می دهند. اما مصرف روغن ها با یک باند دوگانـــه مثل روغن زیتون خطر بروز بسیاری از سرطان ها به خصوص سرطان سینه را کاهش می دهند.

آیا چاقی باعث افزایش بروز سرطان ها می شود؟

بنابر مطالعات، ارتباط مثبتی بین شیوع بروز انواع سرطان ها و چاقی به خصوص در مورد سرطان سینه مشاهده شده است.

خطر مرگ و میر ناشی از تمام عوامل ذکر شده، افزایش می یابد.

آیا ورزش در پیشگیری از سرطان ها نقش دارند؟

عدم تحرک کافی و ورزش نیز یک عامل خطر برای انواع سرطان ها محسوب می شود. ورزش می تواند در پیشگیری از انواع سرطان ها به خصوص سرطان سینه، دستگاه تناسلی و کلیه اثر مطلوبی داشته باشد. ورزش با سرعت بخشیدن به انتقال مواد غذایی از روده، ممانعت از ترشح هورمون های جنسی و کاهش ذخایر سلول های چربی از سرطان ها پیشگیری می کنند (مقادیر زیاد هورمون های مردانه می توانند به ترکیبات سمی تبدیل شوند(.

آیا برای پیشگیری از سرطان، پرهیز غذایی لازم است؟

برای پیشگیری از انواع سرطان ها باید از خوردن گوشت های سوخته یا زغال شده و همچنین ماهی سوخته پرهیز کرد.

کباب کردن و پختن زیاده از حد این غذاها ترکیباتی می سازد که آروماتیک های هتروسیلیک آیین دار نامیده می شود که برخی از آن ها ممکن است سرطان زا باشند.

–  گوشت های قرمز مانند گوساله، بره و نیز فرآورده های گوشتی، چنانچه به صورت منظم و در حجم زیاد مصرف شوند ممکن است، خطر سرطان کلون، رکتوم، پانکراس، سینه، پروستات و کلیه ها را افزایش دهند. انجمن تحقیقات جهانی سرطانی، مصرف کمتر از ۸۰ گرم گوشت قرمز را در روز توصیه می کند.

 – گوشت های فرآیندی مثل سوسیس و کالباس که ترکیبات نیتراتی به عنوان نگهدارنده و رنگ دهنده به آن ها افزوده می شود، سرطان زا می باشند.

–  گوشت های دودی، ماهی، پنیر و سایر غذاهای دودی حاوی ترکیبات هیدروکربنات های آروماتیک پلی سیکلیک هستند که از سوختن چوب ساخته می شوند، این مواد می توانند تغییرات سرطانی را آغاز کنند، پس باید به طور متعادل مصرف شوند.

–   مصرف بالای غذاهای شور شامل محصولات مشخصا” نمک داری مثل چیپس، پفک، خیار شور و …. ممکن است باعث افزایش خطر سرطان معده می شوند.

–  مصرف تکه های چرب گوشت، کلوچــه، نــان های روغنــی، کیک ها، بیسکویت ها، کره، روغن های جامد، مارگارین، سس ها، و سایر روغن ها را باید محدودکرد مصرف بالای این غذاها خطر چاقی را افزایش می دهند و این امر شاید خطر سرطان سینه بعد از یائسگی و سرطان رحم و کلون را افزایش دهد.

 –  مصرف الکل، با سرطان های دهان، مری، حنجره و کبد، سینه، روده ارتباط دارد و باید از مصرف آن پرهیز کرد.

–  از غذاهایی که از تاریخ مصرفشان گذشته است و آن هائی که به نظر کپکی و بو گرفته می آیند و یا اینک خوب نگهداری نشده اند، پرهیز کنید.

چه توصیه های غذایی برای کاهش خطر بیماری های بدخیم پیشنهاد می شود؟

–  دریافت کافی مایعات                              

–  کاهش مصرف چربی

 – افزایش مصرف غذاهای دارای فیبر، مانند: نان های تهیه شده از دانه کامل و غلات سبوس دار، سبزی ها و میوه های تازه

–  مصرف روزانه انواع مختلف سبزی ها و میوه ها

–  اجتناب از مواد احتمالا” سرطان زا با محدود کردن مصرف غذاهایی که با نمک، دود یا نیتریت ها حفظ می شوند، مانند گوشت های نمک سود شده، ماهی دودی، انواع سوسیس، کالباس و ……

 – پرهیز از چاقی و حفظ وزن نرمال

–  طبخ صحیح غذاها وپرهیز از مصرف زیاد غذاهای سرخ شده و کبابی

–  رعایت ۵ اصل کفایت، تنوع و تعادل و میانه روی و کنترل کالری در انتخاب غذاهای روزانه

–  ورزش و تحرک کافی

دکتر زهرا عبداللهی،

مدیر کل  دفتر بهبود تغذیه جامعه، معاونت بهداشت

وزارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی

چطور سرطان روده بزرگ را از خود دور کنیم؟

یکی از عوامل خطر ابتلا به سرطان کولورکتال، داشتن بیماری کرون است. با بیماری کرون دستگاه گوارش دچار التهاب می شود. این التهاب عمدتا قسمت پایین روده کوچک را تحت تاثیر قرار می دهد اما می تواند هر نقطه از دستگاه گوارش از جمله روده بزرگ را نیز متاثر کند. همین التهاب خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد.

به گزارش آوای سلامت به نقل ازeverydayhealthبه افرادی که بیش از هشت سال است دچار بیماری کرون هستند، توصیه می شود هر یک یا دو سال تحت آزمایش کولونوسکوپی قرار گیرند. در طول کولونوسکوپی، پزشک با استفاده از یک اسکوپ انعطاف پذیر و دوربین به دقت دیواره روده بزرگ را مشاهده می کند تا پولیپ های مشکوک شناسایی شوند.

در اینجا راه هایی برای کمک به پیشگیری از سرطان کولون یا بیماری کرون پیشنهاد شده است:

غذاهای ضد التهاب بخورید: شواهد علمی کمی در مورد نقش رژیم غذایی ضد التهاب بر بیماری کرون وجود دارد اما یک مطالعه کوچک نشان داده کسانی که از این غذاها استفاده می کنند، دچار علائم کمتری از جمله حرکات روده می شوند. اسیدهای چرب امگا ۳ از ضد التهاب های بسیار قوی هستند که در ماهی های چرب آب های سرد، گردو، دانه ی بذر کتان، روغن کلزا(کانولا) دانه های تخم کدو تنبل وجود دارد و افزودن امگا ۳ به غذاها و مکمل ها منجر به کاهش التهاب می شود ولی قبل از شروع مقادیر درمانی آن حتما با پزشک یا کارشناس تغذیه مشورت کنید.

اجتناب از غذاهای محرک: اجتناب از این غذاها، علائم کرون را التیام می بخشد. غذاهای محرک از فردی به فرد دیگر متفاوت است اما شایع ترین این غذاها عبارتند از غذاهای سرخ شده، غذاهای چرب، نوشابه های گازدار، ادویه جات و ترشی جات، آجیل و دانه ها بعلاوه سبزیجات خام.

ورزش منظم داشته باشید: یک مطالعه در نوامبر ۲۰۱۳ که نتایج آن در مجله پزشکی بریتانیا به چاپ رسید، نشان داد زنانی که از لحاظ جسمی فعال هستند، کمتر در معرض خطر ابتلا به بیماری کرون قرار دارند. انجمن سرطان آمریکا همچنین اعلام کرده که ورزش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش می دهد.

در مورد سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان کولورکتال یا بیماری کرون با پزشک صحبت کنید: اگر هر کدام از بستگان نزدیک شما به این بیماری ها مبتلا بودند، شما در معرض خطر هستید، پس با پزشک خود در مورد روش های غربالگری و پیشگیری از این بیماری ها باید مشورت کنید.

سیگار نکشید: سیگار خود علائم بیماری کرون را بدتر می کند و فرد را در معرض خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ قرار می دهد. محققان بر این باورند که سیگار با توانایی روده ها برای مبارزه با بیماری ها تداخل دارد. سیگار کشیدن منجر به ایجاد التهاب در بدن می شود. همین التهاب منجر به رشد سلولهای غیر طبیعی و در نهایت ابتلا به سرطان می گردد.

احیای غذاهای سنتی در پیشگیری از بیماری ها موثر است

امنیت تغذیه ای، دسترسی فیزیکی و اقتصادی تمام افراد در همه اوقات به غذای سالم و کافی است که به شیوه های قابل قبول اجتماعی و فرهنگی بدست آمده و تمامی سلول های بدن از مواد مغذی کافی بهره مند شوند.

کارشناس مسئول واحد بهبود تغذیه مرکز بهداشت استان خوزستان در گفتگو با خبرنگار وب دا گفت: در اجلاس جهانی غذا در سال ۱۹۹۶ میلادی اکثر کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران متعهد به کاهش میزان گرسنگی به میزان ۵۰% تا سال ۲۰۱۵ شدند. در کشور ما نیز از سال ۱۳۸۶ فعالیت هایی در جهت تعیین وضعیت امنیت غذایی در استان های مختلف صورت گرفته است که راه اندازی و به کارگیری سامانه ملی پایش امنیت غذا و تغذیه، همچنین تدوین اولین نقشه ناامنی غذایی از مهمترین گام های اجرایی در این زمینه است.

مهنوش صاحبدل در ادامه گفت: این نقشه با توجه به زیرساخت های کشاورزی، اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و تغذیه ای از آمارها و شاخص های گوناگون ارائه شده توسط مرکز آمار ایران، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت ، انستیتو تحقیقات تغذیه و دیگر سازمان ها طی سال های ۷۸ تا ۸۷ تهیه شده است.

مهنوش صاحبدل در ادامه گفت: این نقشه با توجه به زیرساخت های کشاورزی، اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و تغذیه ای از آمارها و شاخص های گوناگون ارائه شده توسط مرکز آمار ایران، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت ، انستیتو تحقیقات تغذیه و دیگر سازمان ها طی سال های ۷۸ تا ۸۷ تهیه شده است.

وی ادامه داد: بر این اساس هر یک از استان های کشور در یکی از شش طبقه وضعیت امنیت غذایی و تغذیه ای شامل بسیار امن غذایی، امن غذایی، نسبتاً امن غذایی، نسبتاً نا امن غذایی، نا امن غذایی و بسیار نا امن غذایی قرار گرفتند.

کارشناس مسئول واحد بهبود تغذیه مرکز بهداشت استان خوزستان افزود: فرد با مصرف این نوع از مواد غذایی ناسالم به ظاهر سیر می شود ولی در واقع از نظر سلولی هیچ یک از مواد مغذی مورد نیاز را بدست نیاورده است و فقط هر روز چاق و چاق تر می شود و شرایط ابتلا به انواع بیماریها مثل سرطان، دیابت، چربی خون بالا و فشار خون بالا افزایش می یابد.

صاحبدل با بیان اینکه تخم مرغ از بهترین منابع پروتئین است، ادامه داد : تخم مرغ یکی از مناسب ترین مواد غذایی منبع پروتئین از نظر کیفیت و قیمت است و مصرف روزانه یک عدد از آن برای افراد سالم مجاز است. باید سعی شود کودکان به جای مصرف برخی مواد غذایی مضر مانند سمبوسه و پیتزا، غذاهای خانگی با ارزش غذایی بالاتر و قیمت مناسبتر مانند انواع کوکو ها را استفاده کنند.

وی ضمن بیان اهمیت احیاء غذاهای سنتی خاطر نشان کرد: حبوبات از بهترین منابع فیبر غذایی بوده و در پیشگیری و کنترل بیماری هایی مثل دیابت، فشارخون بالا، چربی خون بالا و بیماری های گوارشی مؤثر هستند. همچنین حبوبات از منابع خوب مواد معدنی مثل روی و مس هستند. مصرف حبوبات به همراه غلات از نظر پروتئینی بسیار با ارزش بوده و جانشین خوبی برای غذاهای گوشتی می باشد و به همین علت احیاء غذاهای سنتی مثل عدسی، خوراک لوبیا و انواع پلوها مثل ماش پلو، لوبیا پلو بسیار حائز اهمیت است.

صاحبدل در پایان گفت: شیر و لبنیات نیز جزء منابع مهم پروتئین بوده و در رشد استخوان های بدن و سلامت آنها در سنین مختلف نقش بسیار مهمی دارند.

با چه مواد غذایی در مقابل آلودگی هوا بدنمان را محافظت کنیم؟

مواد آلوده کننده هوا شامل مونوکسید کربن ، دی اکسید گوگرد ، اکسیدهای نیتروژن دار ،هیدروکربن‌های سوخته نشده ،ذرات ریز معلق ،برمید سرب ،سایر ترکیبات سربی و… می باشد.

ازجمله گروههای در معرض خطر در آلودگی هوا:کودکان ، سالمندان ، مادران باردار و مبتلایان به بیماری های قلبی ، ریوی است که بیشتر از افراد دیگر آسیب می‌بینند و باید امکانات لازم برای حفظ سلامت آنها مهیا گردد. بنابراین لازم است برای مقابله با آلودگی ها و حفظ سلامت اعضای خانواده با برخی از موارد تغذیه ای آشنا شویم.

آلاینده های موجود در هوا با حمله به سلولهای بدن عوارض نامطلوبی را به جا می گذارند.در حالت عادی ، سیستم دفاعی بدن ، سلولها را از کلیه آسیب های بیرونی محافظت می کند. اما عوامل مخرب محیطی مثل اشعه ماوراء بنفش، الکل و آلودگی های محیط باعث می شوند بدن نتواند مبارزه کند در نتیجه ساختمان و عمل سلول های بدن توسط مخربها یی نظیر رادیکال های آزاد تخریب می شود .در مقابل آنتی اکسیدان ها مولکول هایی هستند که جلوی عمل رادیکال های آزاد را گرفته و مانع از تخریب سلول های حیاتی بدن می شوند. مصرف بیشتر آنتی اکسیدان ها زمینه ای را فراهم می کنند که بدن به راحتی رادیکال های آزاد مضر را از بین ببرد . منابع غذایی آنتی اکسیدانی عبارتند از: ویتامین های C , E  ،کاروتنوئیدها، ، سلنیوم و پلی فنول ها .

ویتامین:E

عملکرد عمده ویتامین E نقش آنتی اکسیدانی آن است.این ویتامین نسبت به شرایط طبخ مقاومت بیشتری دارند روغن ها (غنی ترین) منبع این ویتامین اند که با پختن از بین نمی روند ولی با سرخ کردن تخریب می شوند.

 منابع آن روغن سویا ، روغن آفتابگردان ، جوانه گندم و سایر روغن های گیاهی است بنابراین سعی شود در طبخ و فرآوری غذاها حتما” از انواع روغنهای خوراکی گیاهی استفاده شود ضمن معرفی روغن ماهی، روغن زیتون و انواع مغزها به عنوان منابع خوب این ویتامین ولی نباید بیش از نیاز مصرف شوند زیرا در صورت مصرف بیش از حد نیاز با تولید انرژی می توانند منجر به اضافه وزن یا چاقی می شوند.

ویتامین C :

عملکرد آن به دلیل وجود آنتی اکسیدان،  افزایش مقاومت به عفونت ها وافزایش جذب آهن است.این ویتامین در سبزی ها و میوهای تازه موجود است . نسبت  به حرارت ، نور ومحیط قلیایی  بسیار حساس است ؛ مثلاً با افزودن جوش شیرین به غذا، ویتامین موجود در غذا غیر فعال می شود

مهم ترین منابع ویتامین Cعبارتتد از : مرکبات، فلفل سبز،کلم بروکلی , گل کلم ، کلم برگ ،گوجه فرنگی ، سبزیجات برگی شکل سبز ( سبزی خوردن) ، اسفناج ، کیوی  ، طالبی  ، توت فرنگی و سیب زمینی و از این رو بهتر است میوه ها و سبزی ها برای حفظ ویتامینهای موجود در آنها تا حد امکان به صورت خام و تازه مصرف شوند.

بنابراین باید در برنامه روزانه حتما” از تمامی سبزی ها و میوه های فصل مصرف شودو برای کلیه افراد خانواده تاکید بر مصرف سبزی و میوه به شکل تازه  درشرایط آلودگی می باشد.

 توصیه می شود روزانه از گروه سبزی ها ۳ تا ۵ واحدو گروه میوه ها روزانه ۲تا ۴ واحد استفاده شود.

 هر واحد میوه برابر است با: یک عدد میوه متوسط یا نصف لیوان آب میوه تازه یا یک چهارم میوه خشک .

 هرواحد سبزی برابر است با: یک لیوان سبزی برگی (سبزی خوردن یا کاهو) یا نصف لیوان سبزی پخته یا خردشده ، یایک عدد گوجه فرنگی یا پیاز متوسط

بتاکاروتن :

بتاکاروتن یکی از کاروتنوئیدهای مهم وپیش ساز ویتامین A است. که در بدن تبدیل به ویتامین A می شود .سبزی ها و میوه های سبز، زرد و نارنجی مانند هویج ، کدو حلوایی ، کلم بروکلی، اسفناج، گوجه فرنگی ، انواع کلم مثل کلم بروکلی ، طالبی ، هلو و زردآلو  ،موز از منابع خوب بتاکاروتن هستند .نقش ویتامین A علاوه بر عملکرد عمده آن بر بینایی،پو ست بر  تقویت سیستم ایمنی نیز نقش دارد بنابراین در شرایط آلودگی باید در برنامه غذایی خانوار از انواع سیزی ها و میوه های رنگی گنجانده شود.

پکتین:

ماده ای مفید که سرب را به طور کامل از بدن دفع می کند .منابع غنی آن در سیب است. سایر منابع غنی از پکتین عبارتند از : مرکبات( پرتقال ،نارنگی ، لیمو و گریپ فروت )،توت فرنگی ، هویج و غلات سبوس دار. مصرف روزانه میوه ها ی حاوی پکتین  برای کاهش خطرات آلودگی هوا مناسب است .بنابراین توصیه به مصرف حداقل یک سیب در طول روز است.

 سلنیوم:

برای عملکرد آنزیمهایی در بدن که بتواند با شرایط بد محیطی و آسیب رسان به سلولهای بدن مقابله کند دریافت سلنیم ضروری است.که این ماده مغذی را می توان از طریق  منابع غذایی آن  )ماهی  ، گوشت قرمز، غلات، حبوبات ، تخم مرغ  ، مرغ و سیر)با تنظیم یک برنامه غذایی سالم دریافت نمود.

روی:

ریزمغذی روی از مواد موثردر تقویت سیستم ایمنی بدن است. انواع گوشت و غلات به خصوص غلات سبوس دار منابع سرشار از روی هستند. مصرف انواع فراورده‌های دریایی، نخود سبز، عدس و جوانه گندم به دلیل این که  ازمنابع خوب ریزمغذی روی هستند ، توصیه می‌شود.

منیزیم:

 منیزیم در هوای آلوده موجب کاهش جذب فلزات سنگین  مانندکادمیوم شده و دفع سرب را بالا می‌برد و از این طریق زمان تماس این ترکیبات زیان بار را در بدن به حداقل می رساند و بنابراین مصرف انواع سبزی ها با رنگ سبز تیره  که از این ماده مغذی غنی هستند، به همه افراد توصیه می شود. منابع غذایی خوب منیزیم عبارتند از :انجیر، لیمو، گریپ فروت، ذرت زرد، بادام، گردو، پسته، مغزها، آجیل ، سبزیجات برگی شکل مثل کلم ، اسفناج ،جعفری،کاهو ، برگ چغندر ، غلات سبوس دارو حبوبات مثل لوبیا و سویا و… است.

ماهی

مصرف ماهی‌های روغنی که سرشار از اسیدهای چرب امگا۳ هستند می تواند در کاهش تنگی نفس و اثرات زیان بار ترکیبات التهاب آور مفید باشد .توصیه : از سرخ کردن ماهی اجتناب کنید و آن را در صورت امکان بخار پز،آب پز ویا تنوری مصرف کنید. افزودن انواع چاشنی‌ها ( آب لیمو ،آب نارنج ،..) به ماهی بخارپزوتنوری ویا آب پز موجب بهبود طعم ومزه  آن می شود.

شامل ویتامین هایی از جمله  ویتامین  E ، ویتامین B، ویتامین ,A ویتامین C، کلسیم، آهن، اسید فولیک و ریبو فلاوین است و به دلیل داشتن مقدار قابل توجهی آنتی اکسیدان تاثیر زیادی بر سیستم ایمنی دارد ، با تقویت سیستم ایمنی ، بدن در مقابل بیماری های مختلف به ویژه بیماری های فصلی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا در زمستان، اسهال و استفراغ در فصل تابستان و حساسیت های فصل پاییز و الودگی ها مقاوم می شود. نوشیدن آن باعث آرامش و رفع التهاب و حساسیت دستگاه تنفس (بافت های آسیب دیده) می شود تئوفیلین موجود در چای سبز در حکم داروی مخدری است که باعث آرامش و رفع التهاب و حساسیت دستگاه تنفس (بافت های آسیب دیده) می شود.  البته باید توجه داشت نوشیدن چای سبز به طور متعادل مفید است ولی خوردن بیش از حد آن می تواند ضررداشته باشد.

شیر و لبنیات:

مصرف روزانه شیر ومواد لبنی به مقدار کافی، عوارض ناشی از آلودگی هوا را بر دستگاه گوارش به دلایل زیرکاهش می دهد .

۱٫ زیرا شیر به دلیل دارا بودن فسفر، منیزم و کلسیم، خنثی کننده سموم است .

۲٫ شیر،  دفع ادرار و مدفوع و مواد آلاینده را تنظیم می کنند. هر وقت میزان باکتری های مفید بر اثر ورود سرب و مواد آلاینده به بدن کم شود، عمل دفع هم با مشکل مواجه می شود و این مواد در بدن باقی می مانند. شیرهای غنی شده با باکتری های به نام پروبیوتیک ، سطح باکتری های مفید را در روده انسان تعادل می بخشد.

۳٫ کلسیم موجود در شیر ،منجر به کاهش  جذب سرب و همه فلزات سنگین موجود در هوای آلوده می گردد  .توصیه می گردد در شرایط آلودگی هوا از شیر کم چرب استفاده شودزیرا دریافت اسیدهای چرب اشباع موجود در فراورده‌های لبنی پرچرب می‌تواند در کاهش کارایی سیستم ایمنی دخالت کرده و موجب گسترش بیماری‌های ریوی در هوای آلوده شود.

 توصیه می گردد روزانه حداقل دو لیوان شیرمصرف شود.

توصیه های کلی برای داشتن برنامه غذایی مناسب که زیان های آلودگی هوا را به حداقل برساند:

·  حداقل ۴۰۰ گرم سبزی و میوه تازه در طی روز باید مصرف شود.

·  سبزی ها را بیشتر بصورت تازه و خام مصرف کنید چون ویتامین های آن بخصوص ویتامین C  بیشتر حفظ می شود.

·  روزانه از شیر ومواد لبنی کم چرب مثل ماست وپنیر کم چرب به مقدارکافی مصرف کنید.

·  حداقل ۲ باردرهفته ماهی مصرف کنید.

·  تهیه یک بسته غذایی به عنوان  میان وعده سالم برای کودکان مهد کودک ها، پیش دبستانی و سنین مدرسه که شامل  یک عدد میوه ترجیحا” سیب یا مرکبات، یک پاکت ۲۰۰ سی سی شیرو یک بسته ۵۰ گرمی از انواع مغزها باشد.

تهیه و تنظیم: فرزانه صادقی – سپیده دولتی – کارشناسان دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت

در زمان ابتلا به آنفولانزا چه مواد غذایی مصرف کنیم؟

هر سال با شروع فصل سرما آنفولانزا در نقاط مختلف دنیا شیوع پیدا می کند . آنفلوانزای فصلی با شروع ناگهانی تب ، سرفه (معمولاً خشک) ، سردرد ، درد عضلانی و مفاصل ، ضعف شدید (احساس ناخوشایند) ، گلو درد و آبریزش بینی مشخص می شود. سرفه شدید است و می تواند ۲ یا بیشتر از ۲ هفته طول بکشد. در  بیشتر افراد تب و علائم دیگر  طی یک هفته بهبود می یابند بدون اینکه نیاز به مراقبت پزشکی داشته باشند. اما آنفلوانزا می تواند باعث بیماری شدید یا مرگ بخصوص در افراد در معرض خطر شود.

مؤثرترین راه پیشگیری از این  بیماری واکسیناسیون است. واکسن های ایمن و موثر در دسترس هستند و بیش از ۶۰ سال است که مورد استفاده قرار می گیرند. مصونیت واکسیناسیون به مرور زمان از بین می رود ، بنابراین واکسیناسیون سالانه برای محافظت در برابر آنفولانزا توصیه می شود.

حال اگرمبتلا به این بیماری شدید حتما موارد زیر را رعایت کنید:

در خانه بمانید و استراحت کنید.

از دست دادن و روبوسی و تماس با دیگران  خودداری کنید.

مرتب  دست های خود را با آب و صابون بشویید .

در زمان ابتلا به آنفولانزا از میوه  و سبزیجات که منبع غنی ویتامین C  مانند انواع مرکبات ، سبزیجات رنگ زرد و نارنجی همچون کدو حلوایی ، هویج ، شلغم ، لبو و انواع کلم مثل کلم بروکلی  مصرف کنید.

مایعات گرم همچون چای به خصوص چای سبز به خاطر آنتی اکسیدانی های موجود  و دم کرده پونه و آویشن مصرف کنید.

حتما در این دوران از سوپ مرغ به همراه سبزیجات فراوان استفاده کنید.

تهیه و تنظیم: سپیده دولتی – کارشناس دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت 

فقرید را بشناسید

ید یکی از  ریزمغذی های ضروری است که بدن برای ساختن هورمون های تیروئید به آن نیاز دارد. تیروئید غده ای است با ساختمانی شبیه پروانه که در قسمت جلوی گردن قرار گرفته  ومسئول ساختن هورمون های تیروئید است. این غده از دو لوب تشکیل شده که در دو طرف نای قرار گرفته اند، این دو لوب توسط پلی به نام ایستموس با یکدیگر ارتباط دارند. هورمون های تیروئید پس از ساخته شدن ازطریق جریان خون در سراسر بدن حرکت کرده و بسیاری از فعل و انفعالات شیمیایی قسمتهای مختلف بدن را کنترل می نمایند. این هورمون ها برای تکامل و عملکرد طبیعی بدن، مغز و دستگاه عصبی، حفظ گرمای بدن و تولیدانرژی ضروری هستند.

فقر ید چه عوارضی دارد؟

وقتی ید به اندازه کافی به بدن نرسد، تیروئید نمی تــــواند به اندازه کافی هورمون بسازد. این کمبود پـــی آمــــدهای بهـــداشــتی مهـــمی دارد که مـــجمـوعه آنها را “اختلالات ناشی از فقر ید یا Iodine Deficiency Disorders و یا به اختصار IDD” می نامند. این پی آمد ها عبارتند از:

۱-  گواتر

اصطلاح گواتر به معنای بزرگتر بودن تیروئید از اندازه عادی آن است. درافرادی که دچار کمبود ید هستند ، غده تیروئید باید بیشتر از معمول فعالیت کند تا بتواند هورمون های مورد نیاز بدن را تولید کند. افزایش فعالیت غده تیروئید موجب بزرگتر شدن اندازه آن می شود که همان گواتر ست. هیپوفیز غده کنترل کننده کوچکی است که در مغز قرار دارد و عیار هورمون تیروئید را در خون ثابت نگه می دارد و این کنترل را به وسیله هورمونی که خود می سازد و هورمون تحریک کننده تیروئید یا TSH نام دارد، انجام می دهد. این هورمون در مواقع نیاز تیروئید را وادار می کند تا هورمون بیشتری بسازد. این افزایش تحریک یک تطابق عادی است ولی اگر این تحریک به علت ادامه فقر ید به حالت مزمن درآید موجب پیدایش گواتر می شود. در حقـــیقت گواتر نشانه ای از کوشش جبرانی بدن برای مبارزه با فقر ید است. علل دیگری نیز باعث گواتر می شوند، اما در مناطقی که فقر ید وجود دارد، پیدایش گواتر بیشتر به علت افزایش هورمون تحریک کننده تیروئید یا TSH  است.

گاه گواتر با فشاری که بر راههای هوایی وارد می کند، باعث شوک می شود و گاهی در عمل بلع ایجاد اختلال می نماید. در سایر موارد گواتر علائم خاصی نداشته و نشانه کمبود ید بوده و ممکن است با تظاهرات جدی تری همراه گردد.

۲-    هیپوتیروئیدیسم

هیپوتیروئیدیسم به مواردی اطلاق می شود که بدن هورمون تیروئید را به اندازه کافی دریافت نمی کند. هیپوتیروئیدیسم با پایین بودن عیار هورمون تیروئید در خون مشخص می شود. هیپوتیروئیدیسم باعث تنبلی، خواب آلودگی، خشکی پوست، عدم تحمل سرما و یبوست  ، اضافه وزن وچاقی می گردد. در اوائل کودکی برای رشد و تکامل مغز و دستگاه عصبی، بدن به هورمون های تیروئید نیاز شدیدی دارد، کمبود این هورمون ها باعث عقب افتادگی ذهنی و تاخیر رشد کودک می شود. عقب ماندگی ذهنی گاهی خیلی شدید بوده و در پاره ای موارد نیز به اندازه ای خفـــیف اســـت که بدون انجام تستهای اختصاصی قابل تشخیص نیست، هیپوتیروئیدیسم نوزادان مسئله ای بسیار جدی اســت، زیــــرا عقب ماندگی ذهنی ایجاد شده قابل تصحیح نبوده و در همه عمر پایدار می ماند.

۳-  کرتینیسم

این اصطلاح به عوارض خیلی شدید هیپوتیروئیدیسمی اطلاق می شود که در دوره جنینی یا نوزادی اتفاق می افتد. کرتن ها مبتلا به عقب افتادگی عقلی غیر قابل برگشت هستند و علاوه بر آن علائم دیگری نیز نظیر تاخیر در رشد دستگاه عضلانی، استخوانی و کری و لالی در آنها دیده می شود. بعضی از کرتن ها گواتر و هیپوتیروئیدیسم واضح نیز دارند. در مواردی عقب ماندگی هوشی یا تکاملی ناشی از کمبود ید چندان شدید نیست که برای طبقه بندی در کرتینیسم کافی باشد. در این موارد بعضی مولفین اصطلاح ساب کرتن Subcretin را به کار گرفته اند. اصطلاح بهتر ،تاخیر تکاملی ناشی از کمبود ید است.

۴- اختلال در تولید مثل

کمبود ید شدید درمادران باردار می تواند موجب  سقط و مرده زایی شود وسقط های مکرر سلامتی زنان را به مخاطره می اندازد.

۵- مرگ و میر دوران کودکی

کمبود ید به تضعیف سیستم ایمنی بدن  منجر می شود که افزایش موارد ابتلا به بیماری ها  ونهایتا افزایش مرگ ومیر را بدنبال خواهد داشت.

۶- عقب افتادگی اجتماعی، اقتصادی

فقر ید از دو راه بر توسعه اقتصادی جامعه اثر منفی می گذارد. اول، به علت کند ذهنی و ضعف قوای جسمانی، آموزش پذیری مردم منطقه مشکل و بالطبع با تحرک کمتر بازده کاری آنان نقصان یافته و همچنین تعداد معلولین این جامعه که برای انجام کارهای خود وابسته و سربار دیگران هستند بیشتر شده و به این ترتیب بهره مندی جامعه از منابع کاهش خواهد یافت. دوم، در بسیاری از این نقاط که کشاورزی مهمترین فعالیت اقتصادی است، حیوانات نیز به دلیل فقر ید، همان مشکلات مردم منطقه را دارند، جثه آنها کوچکتر شده، گوشت، تخم مرغ و پشم کمتری تولید می کنند. تعداد سقط دام ها افزایش یافته و غالبا” نازا می گردند.

جدول زیر اختلالهای ناشی از کمبود ید در مراحل مختلف زندگی را نشان می دهد . شدیدترین عوارض در دوران جنینی رخ می دهد که به دلیل فقر شدید ید در دوران بارداری است. وقتی ید کافی به جنین نرسد ممکن است تولید هورمونهای تیروئید با کاهش همراه شود. سلولهای عصبی مغز بخصوص در ماههای سوم تا پنجم زندگی درون رحمی برای رشد و نمو طبیعی نیاز فراوان به هورمون تیروکسین دارند. عدم وجود مقادیر کافی تیروکسین سبب اختلال در رشد یاخته های مغزی و در نتیجه عوارض شدید عصبی – ذهنی می شود که پس از تولد ظاهر شده و متاسفانه با وجود تجویز هورمونهای تیروئید پس از تولد، این نارسائیها برطرف نمی شوند.

مرحله کمبود عوارض و اختلالها
دوران جنینی سقط؛ تولد جنین مرده؛ ناهنجاریهای مادرزادی؛ افزایش مرگ و میر نوزادان؛ اختلالهای حرکتی، روانی و ذهنی؛ کم کاری تیروئید؛ کرتینیسم عصبی و میکزدمی؛ دیپلژی اسپاتیک؛ عقب ماندگی روانی و ذهنی
دوران کودکی و نوجوانی گواتر، کمکاری تیروئید، عقب افتادگی رشد روانی و جسمی
بالغین گواتر، کم کاری تیروئید، اختلال در عملکرد سیستم عصبی ، تغییرات رفتاری ، افسردگی ، بی حوصلگی

اختلالهای ناشی از کمبود ید در مراحل مختلف زندگی

گواتر

گواتر شایعترین عارضه ناشی از کمبود ید است. در مناطقی که خاک و در نتیجه محصولات زراعی دچار فقر ید هستند کمبود ید در انسان و حیوان رخ می دهد. گواتر در یک منطقه بارزترین نشانه کمبود ید است که از سنین کودکی ظاهـــر می شـــود و بـــا افزایش سن، بزرگتر شده و پس از بیست سالگی معمولا” به گواترهای گره دار تبدیل می شود. در  دوران قبل از بلوغ شیوع گواتر در دختران و پسران یکسان است ولی پس از بلوغ شیوع در پسران کاهش می یابد. گاهی در مناطق کمبود ید زنان تا ۶ برابر بیشتر در معرض عوارض کمبود ید وگواتر قرار می گیرند. معـــایـنـه بالینــی تـیروئید در تشخیص گواتر حائز اهمیت فراوان است و باید با دقت و مهارت کامل وتوسط پزشک متخصص انجام شود. استفاده از سونوگرافی روش دقیقتری است و امروزه  از این روش هم استفاده می شود.

منابع غذایی ید:

میزان ید موجود در مواد غذایی معمولا“ کم است. بیشترین میزان ید در ماهی و به میزان کمتر در شیر، تخم مرغ و گوشت وجود دارد. میزان ید در میوه ها و سبزیها بسیار کم است. بعلاوه میزان ید موجود در آنها بسته به محل، فصل و روش پخت متفاوت است. میزان ید آب آشامیدنی نیز نمی تواند تامین کننده ید مورد نیاز روزانه بدن باشد. در مناطقی که میزان ید در آب و خاک کم است ، محصولات غذایی حیوانی و گیاهی ید کافی ندارند. بدلیل میزان  کم ید در مواد غذایی در مقایسه با میزان ید مورد نیاز روزانه بدن ، باید از روشهای دیگر که بهترین آنها استفاده از نمک یددار است ، برای تامین ید مورد نیاز روزانه استفاده کرد.

 دکتر زهرا عبداللهی- مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه

برای استخوان خود خرج کنید تا دچار پوکی استخوان نشوید

سازمان بهداشت جهانی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰ را دهه استخوان و مفاصل تعیین کرده است.این اقدام سازمان بهداشت جهانی بیانگر آثار و تبعات ویرانگر و خطرزای این بیماری است.پوکی استخوان عارضه ای است که در آن استخوان شکننده شده و احتمال شکستگی استخوان ها با ضربات کوچک افزایش می‌یابد.
پوکی استخوان، عنوان بیماری همه گیر خاموش قرن را به خود اختصاص داده است.در حال حاضر قریب به ۷ میلیون نفر در ایران به پوکی استخوان مبتلا هستند، که این بیماری علاوه بر تحمیل هزینه های هنگفت درمان به دولت و خانواده های مبتلایان، موجبات مرگ یا از کار افتادگی آنها را فراهم می آورد. پوکی استخوان از گرفتاری‌های بسیار شایع جوامع بشری است که بعد از سن ۳۵ سالگی روند آن در انسان آغاز می‌شود.حدود نیمی‌از زنان مسن‌تر از ۴۵ سال و ۹۰ درصد زنان مسن‌تر از ۷۵ سال به بیماری پوکی استخوان مبتلا می‌شوند
پوکی استخوان بدون علامت خاصی بوده و معمولاً‌ با ایجاد یک شکستگی در یکی از استخوانهای بدن بخصوص استخوانهای مهره، لگن و مچ خود را نشان دهد.

احتمال شکستگی استخوان ها در افراد مسنی که پوکی استخوان دارند در هنگام سقوط و افتادن بسیار بالاست. باید توجه داشت پوکی استخوان بیشتر در خانم های یائسه دیده می شود، اما مردان هم درصورت عدم تغذیه صحیح و فعالیت بدنی خوب ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.مردان مسن نیز به پوکی استخوان مبتلا می‌شوند که البته میزان ابتلای آنان کمتر از زنان است. به طور تقریبی از هر سه زن یک نفر و از هر دوازده مرد یک نفر به پوکی استخوان مبتلا می‌شوند .پوکی استخوان باعث کاهش کیفیت زندگی  و برای برخی باعث معلولیت دائمی می گردد.
شکستگی لگن از عوارض شایع پوکی استخوان است و بیمارانی که دچار شکستگی لگن می شوند در معرض خطر مشکلات زیادی در ارتباط با این بیماری قرار می گیرد. بسیاری از کسانی که دچار شکستگی لگن در رابطه با پوکی استخوان می شوند، نیاز به پرستاری طولانی مدت برای مراقبت در منزل بعد از دوره بهبودی اولیه به علت عوارض مرتبط با شکستگی پیدا می کنند. مرگ و میر افرادی که مبتلا به پوکی استخوان هستند و دچار شکستگی لگن شده اند، در ۱۲ ماه اول بعد از شکستگی لگن در حدود ۲۰ ٪ است.

   باید بدانید :

•    ذخیره شدن کلسیم در استخوان ها که باعث سفت و محکم شدن آنها می شود،  قبل از تولد آغاز می‌شود و تا سن ۳۰ سالگی ادامه می‌یابد . در ۳۰ سالگی استخواهای یک فرد سالم به بیشترین سختی خود می‌رسد. اگر فعالیت بدنی کم باشد یا رژیم غذایی مناسب نبوده و حاوی مقدار کمی کلسیم باشد، به تدریج کلسیم استخوانها کم شده و استخوانها شکننده می‌شوند وبیماری پوکی استخوان  ایجاد می شود.
•    در زنان بعد از یائسگی به علت توقف ترشح هورمون‌های زنانه و نقش مهم این هورمون‌ها در استحکام استخوان ها، شیوع پوکی استخوان زیادتر می‌شود. هورمون‌ زنانه (استروژن) در مقابل از دست رفتن استخوان محافظت ایجاد مى‌کند، جذب کلسیم را بهبود مى‌بخشد و اثر ورزش بر روى استخوان‌ها را افزایش مى‌دهد.
•    پوکی استخوان قابل پیشگیری است،  با رژیم غذایی مناسب و ورزش می توان سیر پوکی استخوان را متوقف کرد.با داشتن رژیم غذایی و فعالیت های بدنی مناسب، می توانیم حافظ سلامتی استخوان‌ها یمان بوده و از ابتلا به پوکی استخوان در میان‌سالی و پیری جلوگیری کنیم.
•    باید توجه داشت که تغذیه، نقش مهمی در بروز یا پیشگیری از پوکی استخوان به عهده دارد و افرادی که کلسیم کافی در رژیم غذایی آنها وجود ندارد یا ویتامین د کافی دریافت نمی کنند، بیشتر در معرض ابتلا  به پوکی استخوان هستند.
•    کلسیم از عناصر مغذی ضروری برای رشد و استحکام استخوانها و دندانها است. پوکی استخوان یکی از مهم‌ترین عوارض کاهش مصرف کلسیم است و در صورت همراهی با عواملی مانند‌ کمبود ویتامین ث ، کمبود ویتامین د، بی‌حرکتی، مصرف الکل، استعمال دخانیات بر شدت آن افزوده می‌شود.
•    وجود مقادیر کافی کلسیم و ویتامین د در رژیم غذایی باعث تقویت استخوانها و پیشگیری از ابتلا به پوکی استخوان می شود. ولی جالب است که بدانید، حدود ۹۰ درصد خانوار های ایرانی، کلسیم کافی از برنامه غذایی روزانه خود دریافت نمی کنند. کلسیم یکی از اجزای سازنده استخوان است و غذای روزانه هر فرد بالغ باید حداقل حاوی ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌گرم کلسیم باشد. البته این مقدار نیاز در زنان باردار، شیرده، یائسه، افراد مسن و بچه‌ها بیشتر بوده و بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌گرم است.

منابع حاوی کلسیم عبارتند از شیر مادر، هر نوع شیر و غذایی که از شیر ساخته شده اند (مانند پودر شیر، پنیر، ماست، کشک و قره‌قوروت) و ماهی های کوچک که با استخوان خورده می شوند، نخود و لوبیا، ارزن، سبزی های برگ سبز تیره. سایر منابع حاوی کلسیم عبارتند از: کلم پیچ، شلغم، هویج، پرتقال، انگور و توت فرنگی، خرمالو، زیتون، جعفری، اسفناج، کرفس، کشمش، بادام، پسته، گردو.مصرف کم  شیر به عنوان یکی از مواد غذایی غنی از کلسیم، یکی از علل دریافت ناکافی کلسیم از برنامه غذایی روزانه در خانوارهای ایرانی باشد.
هر لیوان شیر دارای ۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم است.
 زنانى که نمى‌توانند در رژیم غذایى خود کلسیم کافى را بگنجانند، مى‌توانند با نظر پزشک، از مکمل‌ها استفاده کنند.

·

منبع: دفتر بهبود تغذیه جامعه – وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی

ارتباط تغذیه در پیشگیری و کنترل دیابت تا چه اندازه است؟

دیابت یکی از ۴ بیماری غیرواگیر شایع در جهان و ایران است و نحوه تغذیه نقش مهمی در افزایش خطر ابتلا به این بیماری دارد.

پیروی از یک برنامه غذایی مناسب شامل مصرف سبزی ها و میوه ها ، حبوبات ، نان و غلات سبوس دار و همچنین لبنیات کم چرب  در اندازه مناسب باعث پیشگیری از ابتلا به بیماری دیابت می شوند.  علاوه بر عوامل ارثی ، اضافه وزن و چاقی نیز در ابتلا به دیابت نقش دارد و پیشگیری از اضافه وزن و چاقی می تواند شانس ابتلا به دیابت را کاهش دهد. 

برای پیشگیری از اضافه وزن و چاقی و دیابت باید مقدار غذای مصرفی به اندازه نیاز مصرف شود، درمقابل دریافت های غذایی بیش ازحد نیاز بویژه مصرف زیاد مواد قندی و شیرین از جمله نوشابه های گازدار و سایر نوشیدنی های شیرین و دارای قند افزوده ، شیرینی و شکلات و هم چنین نان های تهیه شده از آرد سفید و تصفیه شده و برنج سفید خطر ابتلا به دیابت را افزایش می دهند.

دریافت انرژی روزانه بیش از مقدار مورد نیاز نیز منجر به تجمع چربی دربدن و مقاومت انسولینی شده و خطرابتلا به بیماری دیابت را افزایش می دهد. براساس آخرین توصیه های سازمان جهانی بهداشت میزان قند و شکر مصرفی روزانه باید کمتر از ۵۰ گرم و ترجیحا کمتر از ۲۵ گرم در روز باشد و این مقدار شامل کل مواد قندی است که از همه مواد غذایی در طول روز  یعنی قند و شکر ، شیرینی ، شکلات ، مربا ، عسل و نوشیدنی های شیرین مصرف می شود .

تحقیقات  جدید حاکی از آن است که که مصرف گوشت قرمز  نیز خطر ابتلا به بیماری دیابت را افزایش می دهد و در مقابل ، مصرف گوشت های سفید ازقبیل  مرغ و ماهی ارتباط معکوسی با خطر ابتلا به بیماری دیابت را دارند.

دریافت بالای اسیدهای چرب و چربی های اشباع شده که به مقدار زیاد در روغن حیوانی، کره، روغن نباتی جامد ، دمبه و چربی های گوشت و … وجود دارد  هم خطر ابتلا به دیابت را زیاد نموده و درعین حال مصرف انواع روغن های مایع ازجمله: روغن کانالا یا کلزا باعث کاهش خطر ابتلا به بیماری دیابت می شوند.

رعایت تغذیه مناسب و صحیح حتی در کنترل دیابت نیز نقش بسیار مهم و اساسی و غیرقابل انکار دارد. بی توجهی به نحوه تغذیه بیمار می تواند تمامی تلاش پزشک و کادر درمانی را نقش بر آب و فرد را با عوارض جدی دیابت روبه رو کند.

بنابراین اولین قدم درکنترل دیابت،تغذیه صحیح است اگر بیماری دیابتی با پیروی از  یک رژیم متعادل به وزن مناسب برسد از افزایش قند خون جلوگیری  می شود.  رژیم غذایی،ورزش،کنترل وزن و درصورت نیاز داروها از راه های اصلی کنترل دیابت هستند . افراد مبتلا  به دیابت بایستی روزانه به شکل متنوع ازگروه های مختلف مواد غذایی استفاده کنند تا مواد معدنی و ویتامین ها و فیبر غذایی که نقش مهمی در کاهش جذب قند در روده دارد،  به مقدارکافی به بدن آنها برسد.

دکتر زهرا عبداللهی- مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت