مشاهیر مدفون در حرم سلطان طوس امام علی ابن موسی الرضا(ع)

 

 

مشاهیر مدفون در حرم سلطان طوس امام علی ابن موسی الرضا(ع)

 

نویسنده :عباس جندقیان

 

در کشور ما ایران اماکن مقدسی که قبله گاه عاشقان و دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت علیها سلام هستند بسیارند و از آن فراوان تر؛ خیل مشتاقان و آرزومندان این قبور مطهر. اما در این میان بارگاه ملکوتی و مطلای شمس الشموس، سلطان طوس امام علی ابن موسی الرضا(ع) به گونه ای دیگر دلربایی می کند و هر روز و هر ساعت که نه! آن به آن بر سیل زائران مشتاق آستان بوسی این قطعه بهشتی افزون می گردد.

آنچه بهانه این مقال شد؛ آشنایی با مشاهیر و بزرگانی است که عمری را در راه ترویج معارف ناب اهل بیت گذراندند و پس از مرگشان نیز همچنان سر به آستان این حرم فرود آوردند و در حریمش آرمیدند.

 

جبرییلی، غلام سرور (۱۳۰۶-۱۳۷۶ ه‍ـ. ش)
حاج شیخ غلام سرور جبرئیلی فرزند آخوند علی محمد جبرئیلی، از علمای هرات بود و در اواخر عمر در مشهد به ارشاد مهاجرین افغانی اشتغال داشت. وی سال ۱۳۰۶ هـ ش در روستای جبرئیل از توابع هرات افغانستان در خانواده‎ای روحانی به دنیا آمد. پدرش را در ۱۳ سالگی از دست داد و تحصیل علوم دینی را تا سطوح عالی از محضر آقا میرآقا فاضل‌زاده و حاج شیخ محمد طاهر قندهاری و دیگر فضلای هرات فراگرفت. پارسایی او موجب شد به پیشنهاد جمعی از شیعیان هرات از سوی آیات عظام حکیم شاهرودی، خویی، امام خمینی (قدس‌سره) و مراجع دیگر به نمایندگی برگزیده شود. ایشان در هفتادمین سال حیات پربار خود، روز جمعه ۲۸ شهریور ۱۳۷۶ ه‍ـ. ش در مشهد درگذشت و در صحن جمهوری اسلامی بارگاه ملکوتی امام رضا (علیه‎السلام) دفن شد.

خادمی اصفهانی، سیدحسین (۱۲۸۰-۱۳۶۳ ه‍. ش)
آیت‌الله حاج سیدحسین خادمی اصفهانی، فرزند سیدابوجعفر فرزند آقا سیدصدرالدین عاملی، که نسبت خانوادگی وی به امام موسی‎بن جعفر (علیه‎السلام) می‌رسد، از علما و فقهای بنام و رییس حوزه علمیه اصفهان بود. وی روز جمعه سوم شعبان ۱۳۱۹ ه‍.ق / ۱۲۸۰ ه‍ـ. ش متولد شد. وی مقدمات را نزد حاج شیخ علی یزدی و آقا میرزا اردستانی و آقا میرزا احمد اصفهانی؛ و رسائل شیخ انصاری را خدمت آخوند ملاعبدالکریم جزی و حاج میرزا سیدعلی نجف‌آبادی؛ و سطح و کفایه را در محضر آیت‌الله سیدمحمد نجف‌آبادی فرا گرفت و دوره خارج را نزد آیت‌الله حاج میرزا محمدصادق یزدآبادی حضور یافت. سپس به نجف رفت و خارج فقه و اصول را از محضر آیات میرزا حسین نائینی، سیدابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاء عراقی بهره برد و کلام را در حلقه درس آیت‌الله شیخ جواد بلاغی و رجال و درایه را از آیت‌الله آقا سیدابوتراب خوانساری آموخت.

ایشان پس از یک دوره بیماری طولانی، صبح روز بیستم اسفند ۱۳۶۳ در ۸۶ سالگی در اصفهان دار فانی را وداع گفت. جنازه ایشان پس از انتقال به مشهد، عصر روز ۲۱ اسفند از مسجد ملاهاشم با شرکت گسترده مردم و علما تا حرم مطهر امام رضا (علیه‎السلام) تشییع و در محل دارالسلام دفن شد.

سبزواری، حسین (۱۳۰۹-۱۳۸۶ ه‍.ق)
آیت‌الله حاج میرزا حسین سبزواری مشهور به «فقیه سبزواری»، فرزند آیت‌الله میرزا موسی (۱۲۶۵-۱۳۳۷ ه‍.ق) سوم رمضان ۱۳۰۹ ه‍.ق در شهر سامرا به دنیا آمد و در سال ۱۳۱۸ ه‍.ق همراه پدر خود آیت‌الله میرزا موسی به سبزوار رفت و در آن‎جا به تحصیل علوم دینی پرداخت.

وی در سال ۱۳۲۶ ه‍.ق برای ادامه تحصیل وارد مشهد شد و در مدرسه فاضل‌خان حجره گرفت و از محضر دانشورانی چون حاج شیخ حسن برسی، میرزا محمدباقر مدرس رضوی، میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری، حاج میرزاحسین از شاگردان میرزای شیرازی و حاج میرزااسماعیل مجتهد، علم آموخت. وی شعبان سال ۱۳۳۱ ه‍.ق با دختر میرزا حسین صدرالعلماء (۱۲۹۵-۱۳۲۹ ه‍.ق) یکی از علمای برجسته سبزوار، ازدواج کرد و شش سال در سبزوار اقامت گزید. در این مدت ضمن تدریس، خارج فقه و اصول را از محضر پدر و حکمت را نزد افتخارالحکما، شاگرد کم‎مانند حاج ملا هادی سبزواری، فرا گرفت و سال ۱۳۳۸ هـ. ق، پس از فوت پدر و طبق وصیت او، برای ادامه تحصیل به نجف رفت و فقه و اصول را نزد آیات میرزا حسین نائینی، سیدابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاء عراقی و حاج سیدمحمد فیروزآبادی فرا گرفت و از همه اساتید خود اجازه اجتهاد دریافت کرد و به «فقیه سبزواری» اشتهار یافت.

وی روز شنبه ۲۴ شوال ۱۳۸۴ ه‍.ق/ ۱۳۴۵ ه‍ـ. ش در ۷۷ سالگی راه ناهموار دنیای مادی را به آخر رساند و روحش به دار قرار پر گشود و در محل مدرسه باغ رضوان به خاک سپرده شد. «هدایه الانام» رساله عملی اوست و کتاب «مناسک حج» وی نیز به چاپ رسیده است.

دامغانی، محمد کاظم (۱۳۱۶-۱۴۰۱ ه‍.ق)
آیت‌الله حاج شیخ محمد کاظم مهدوی دامغانی، فرزند آخوند ملا علی‎اکبر، در جمادی‎الثانی ۱۳۱۶ ه‍.ق در روستای شمس‌آباد دامغان، به دنیا آمد. در کودکی پدر و مادر خود را از دست داد. پس از فراگیری مبانی علوم دینی به مشهد آمد. نزد میرزا عبدالجواد معروف به ادیب نیشابوری و نیز فاضل بسطامی با علوم ادبی آشنا شد. سپس قوانین را نزد مرحوم شهرستانی و سطوح عالیه را در خدمت علمای اعلام: شیخ حسن برسی شیخ محمد قوچانی و شیخ محمد نهاوندی که هر سه از شاگردان برجسته آخوند خراسانی بودند، فرا گرفت.

مرحوم دامغانی از سال ۱۳۳۶ ه‍.ق در مشهد حوزه درس قوانین، شرایع، ریاض، رسائل، مکاسب و کفایه داشت و از سال ۱۳۵۶ ه‍.ق پس از واقعه مسجد گوهرشاد در منزل خود منزوی شد و هیچ شغلی را اعم از تدریس در دانشگاه یا فعالیت‌‎‎های قضایی نپذیرفت؛ هرچند در بازسازی حوزه مشهد پس از شهریور ۱۳۲۰ ه‍ـ. ش از فعالان بود. ایشان در دهم تیر سال ۱۳۶۰ ه‍ـ.ش/ ۲۷ شعبان ۱۴۰۱ ه‍.ق در مشهد درگذشت و در دارالزهد حرم به خاک سپرده شد.

طباطبایی قمی، سیدمهدی (متوفی: حدود ۱۳۵۸ ه‍ـ. ش)
آیت‌الله حاج سیدمهدی قمی فرزند آیت‌الله العظمی حاج آقا حسین قمی است. وی در مشهد به دنیا آمد، ادبیات را در خدمت میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری فرا گرفت و فقه و اصول را بیشتر نزد پدر آموخت و به درجه اجتهاد رسید. ایشان بعد از واقعه مسجد گوهرشاد که در سال ۱۳۱۴ ه‍ـ. ش اتفاق افتاد، همراه پدر به عتبات مهاجرت کرد و در کربلا رحل اقامت افکند. پس از درگذشت آیت‌الله العظمی سیدابوالحسن اصفهانی و رفتن حاج آقا حسین قمی به نجف، ایشان در کربلا ماند. به‎جای پدر نماز می‌خواند، روز‎‎ها تدریس داشت، حوزه علمیه کربلا را با درایت کامل اداره می‌کرد. بعد از انقلاب عراق و روی کار آمدن حزب بعث به لبنان رفت و اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در حالی‎که بیش از ۷۰ سال عمر داشت، به تهران آمد و پس از چند روز درگذشت و جنازه‌اش را به مشهد انتقال دادند و در وسط ایوان طلای صحن عتیق حرم امام رضا (علیه‎السلام) به خاک سپردند. آیت‌الله حاج سیدمهدی قمی به زهد و تقوا و پرهیزکاری اشتهار داشت و صاحب فضیلت و کرامت بود.

فاضل خراسانی، محمدعلی (متوفی: ۱۳۴۲ ه‍.ق)
ملا محمدعلی فاضل، فرزند مولی عباسعلی فرزند شیخ حسن سودخروی سبزواری، یکی از اساتید عالیقدر حوزه علمیه مشهد و از اکابر علمای اسلام در قرن ۱۴ ه‍.ق به شمار می‌رود. او در فقه و اصول و تفسیر و حکمت و فلسفه الهی اعم از حکمت مشاء و اشراق و حکمت متعالیه، استاد مسلم بود. در علم کلام و آثار و اخبار وارد از ائمه شیعه در اصول عقاید، تبحر داشت و در دوران طلبگی کتاب‌‎‎های ادبی را تدریس می‌کرد و از طبع شعر به هر دو زبان فارسی و عربی برخوردار بود. با علمایی که قوانین مشروطه را به تمام معنی اسلامی می‌دانستند، موافق نبود. معروف است مشروطه‌چی‌‎‎ها وقتی او را ترور کردند، با این‎که چند تیر به او اصابت کرده بود، هیچ بیمناک نبود و این در حالی بود که سن او از ۷۰ سال تجاوز می‌کرد. او در زمان آصف‌الدوله شاهسون به کلات و درگز تبعید شده بود. حاجی فاضل، روز ششم و به نقلی روز هفتم ربیع‌الاخر ۱۳۴۲ ه‍.ق در مشهد به رحمت حق واصل شد و در مقبره مرحوم آیت‌الله خالصی، واقع در حجره عقب صفه غربی دارالسیاده حرم امام هشتم (علیه‎السلام) دفن شد. از حاجی فاضل، شرح دعای عرفه با مقدمه استاد سیدجلال‌الدین آشتیانی در شمار انتشارات بنیاد پژوهش‎‎های اسلامی به چاپ رسیده است.

هاشمی‎نژاد، سیدعبدالکریم (۱۳۱۱-۱۳۶۰ ه‍ـ. ش)
مجاهد شهید سیدعبدالکریم هاشمی‌نژاد که یکی از چهره‎‎‎های روحانیت مبارز است، در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی در بهشهر متولد شد. در اوایل نوجوانی به روستای کوهستان بهشهر رفت و در خدمت حضرت آیت‌الله کوهستانی به تحصیل پرداخت. در نهضت ۱۵ خرداد، هاشمی‌نژاد به پیام امام لبیک گفت. در شب ۱۵ خرداد، شبی که سپیده‌دم آن آغاز حماسه انقلاب اسلامی را رقم زد، او جزو اولین دستگیرشدگان بود. پس از پایان یافتن دومین دوره دستگیری‌اش به مبارزات خود بعد تاز‎ه‎ای بخشید و همچنین حوزه درس فقه و اصول او مرتبا دایر بود.

استاد شهید که در مشهد در هیچ مکانی حق منبر رفتن و سخنرانی نداشت، در این مدت توانست در شهرستان‌‎‎های مختلف ایران سخنرانی‌‎‎های تکان‌دهنده‎ای ترتیب دهد و هیچ‎گاه دست از فعالیت و روشن کردن مردم و برملا ساختن جنایات رژیم شاه برنداشت؛ تا این‎که بار دیگر در سال ۱۳۵۰ پس از ده شب سخنرانی مستمر پیرامون علت عقب‌ماندگی مسلمین، در یکی از مساجد شیراز دستگیر و زندانی شد و سپس برای همیشه در سرتاسر کشور ممنوع‌المنبر شد. او در مدتی که نمی‌توانست منبر برود، به نشر آثار قلمی پرداخت. برخی از آثار او عبارتند از: مناظره دکتر و پیر، درسی که حسین به انسان‎‎ها آموخت، تقریرات اصول آیت‌الله شیخ علی کاشانی، هستی‌بخش، رهبران راستین، مسائل عصر ما، قرآن و کتاب‎‎های دیگر آسمانی، مشکلات مذهبی روز، راه سوم بین کمونیزم و سرمایه‌داری، ولایت فقیه، زهرا (علیه‎السلام) و مکتب مقاومت.

شهید هاشمی‌نژاد و حضرت آیت‌الله خامنه‎ای رهبر انقلاب و حضرت آیت‌الله طبسی تولیت عظمای آستان قدس رضوی، مثلث مقاومتی را به‎وجود آوردند که در اواخر دوران رژیم پهلوی همواره در کنار یکدیگر در شهر مقدس مشهد برای آزادی و ر‎‎هایی مردم از چنگ استبداد فعالیت داشتند. شهید هاشمی‌نژاد روز ۱۸ تیر ماه ۱۳۵۴ به اتهام اقدام علیه امنیت کشور، همراه آیت‌الله واعظ طبسی و تنی چند از مبارزین، دستگیر و روز دوم دی‌ماه ۱۳۵۴ به دو سال زندان محکوم شد. ایشان بدون تردید یکی از گردانندگان اصلی انقلاب اسلامی در مشهد بود تا این‎که روز ۷ مهر ۱۳۶۰ به‎دست منافقان به شهادت رسید و روز ۸ مهر در محل دارالسلام حرم مطهر به خاک سپرده شد.

تبریزی، غلامحسین (۱۲۶۰-۱۳۵۹ ه‍ـ. ش)
مرحوم آیت‌الله حاج شیخ غلامحسین تبریزی معروف به «شیخ غلامحسین ترک» به سال ۱۲۶۰ ه‍ـ. ش (۱۳۰۳ ه‍.ق) در یکی از روستا‎‎های شبستر، در خانواد‎‎ه‌ای مذهبی، چشم به جهان گشود. در مدرسه طالبیه تبریز به تحصیل پرداخت و پس از اتمام سطح برای ادامه تحصیلات به نجف رفت و آن‎جا اصول را نزد آخوند ملا محمدکاظم خراسانی و فقه را در محضر حاج سیدمحمد کاظم یزدی و شریعت اصفهانی فراگرفت. پس از بازگشت به تبریز به فعالیت‌‎‎های مذهبی روی آورد و «جمعیت دیانت اسلامی» را در سال ۱۳۴۳ ه‍.ق تأسیس کرد و معارف اسلامی را به سبکی نو در میان جمعیت تدریس می‌کرد. گفتار ایشان در نشریه‎ای به نام «تذکرات دیانتی» هر ۱۵ روز یک‎بار منتشر می‌شد. نخستین شماره این نشریه اول جمادی‌الاولی ۱۳۴۵ ه‍.ق در شهر تبریز به چاپ رسید و انتشار آن چند سال دوام آورد. از مبارزات سیاسی غافل نبود و در جریان کلاه پهلوی در سال ۱۳۱۱ ه‍ـ. ش، حاج شیخ به مبارزه علیه اتحاد شکل و مظالم رضاخان پرداخت، ولی حرکت او سرکوب شد و خود وی پس از مدتی زندگی مخفی، به کربلا مشرف شد و مدتی آن‎جا اقامت کرد و پس از آرام شدن اوضاع به تبریز برگشت. در نهضت گوهرشاد مشارکت داشت و پس از شهریور ۱۳۱۰ به منظور مقابله با اندیشه‎‎‎های سیداحمد کسروی که از تبریز با او آشنا بود، به انتشار تذکرات دینی در مشهد دست زد. بعد از ترور نافرجام کسروی، شهید نواب صفوی به مشهد آمد و با کمک حاج شیخ مدتی در یکی از روستا‎‎های اطراف مشهد مخفی شد. در جریان شهادت نواب، مرحوم تبریزی برای او چهلم گرفت و مسئولیت یکی از شاخه‎‎‎های فدائیان اسلام را که به نام مبارزان اسلام خوانده می‌شد، خود به عهده گرفت.

حاج شیخ در مبارزات ۱۵ خرداد سال ۴۲ نیز فعال بود و فعالیت‌‎‎های سیاسی خود علیه نظام شاهنشاهی را تا سال ۱۳۵۷ ادامه داد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نماز جمعه تا سال ۱۳۵۹ به امامت ایشان در مسجد گوهرشاد اقامه می‌شد و تا زمانی که زنده بود، امام برای کسی حکم امامت جمعه را در مشهد صادر نکرد. وی روز اول شعبان ۱۴۰۰ ه‍.ق / ۲۵ خرداد سال ۱۳۵۹ در ۹۷ سالگی دعوت حق را پاسخ داد و به سرای ابدی شتافت و در قسمت شمالی دارالسلام حرم امام هشتم (علیه‎السلام) دفن شد. آثار علمی زیادی از مرحوم آیت‌الله حاج شیخ غلامحسین تبریزی برجای مانده است. راهنمای حقیقت، اصول مهذبه، الدروس الدینیه در ۹ جلد، گوهر‎‎های درخشان، ندای راستی، انوار لامعه، الدرر الثمینه، ترجمه اعتقادت مفید و ترجمه وجوه اعجاز قرآن علامه بلاغی در شمار آثار قلمی ایشان هستند.

ناظر، محمد صادق (متوفی: ۱۳۰۰ ه‍.ق)
میرزا محمدصادق فرزند میرزا محمدکاظم و نوه میرزا ابراهیم ناظر از سادات رضوی و نیز از علما و صلحا و دانشمندان قرن سیزدهم هجری قمری است.

وی ابتدا در مشهد به تحصیل علوم و تکمیل صفات حسنه پرداخت و چندی در محضر عالم بزرگوار سیدمحمد قصیر علم فقه و اصول و ریاضیات و بخصوص حساب را آموخت. سپس به نجف اشرف رفت و از علمای آن‎جا مانند صاحب جواهر و شیخ العراقین شیخ جعفر کاشف‌الغطاء اجازه‎ای که شامل اجتهاد و مراتب علم و فضل و دیانت و وثوق او بود، دریافت کرد. او بعد از درگذشت پدرش به منصب نظارت آستان قدس رضوی مفتخر شد و در این سمت، زمام امور کلیه مهام آستانه را در اختیار داشت. میرزا ناظر در هجدهم ماه صفر سال ۱۳۰۰ ه‍.ق به رحمت ایزدی پیوست و جسد او را در صفه بالاسر مبارک (بین بقعه اسکندری و مسجد پشت‌سر) دفن کردند.

گلپایگانی، سیدمحمدباقر (۱۲۴۵-۱۳۱۵ ه‍.ق)
مرحوم آیت‌الله العظمی سیدمحمدباقر گلپایگانی در حدود ۱۲۴۵ هجری قمری در گلپایگان به دنیا آمد و پس از تحصیل مقدمات در حوزه‎‎‎های مختلف، برای ادامه تحصیل به عراق نقل مکان کرد. در ابتدا ساکن کربلا شد و در محضر اساتید بزرگ آن شهر به تحصیل علوم دینی مشغول شد. سپس به نجف اشرف و بعدا به سامرا هجرت کرد و از حواریین مجدد بزرگ مرحوم آیت‌الله العظمی میرزا محمدحسن شیرازی شد. بعد از فوت مرحوم میرزا به تهران عزیمت فرمود و در شرق بازار بزرگ تهران در مسجد کوچه حمام گلشن به اقامه نماز جماعت و فعالیت‌‎‎های مذهبی پرداخت. بعد‎‎ها ایشان به مشهد عزیمت کرد و در این شهر به تدریس و تصدی امور عامه مشغول شد و گفته می‌شود به‎دلیل این‎که ایشان اعلم علمای مشهد به‎شمار می‌رفت، مدتی تولیت آستان قدس رضوی به معظم‌له واگذار شد. سرانجام پس از عمری تلاش و خدمت و عرضه آثاری پر برکت در حدود سال ۱۳۱۵ هجری قمری به رحمت ایزدی پیوست و در رواق پایین پای حضرت امام رضا (علیه‎السلام) مدفون شد.

ابوترابی،سیدعباس (۱۲۹۵-۱۳۷۹ ه‍ـ.ش)
آیت‌الله حاج سیدعباس ابوترابی، از علمای بزرگ و مشهور قزوین بود که در سال ۱۳۳۵ ه‍.ق /۱۲۹۵ ه‍ـ. ش در بیت علم و فضیلت، در قزوین به دنیا آمد و پدرش آیت‌الله سیدابوتراب قزوینی (۱۳۰۹-۱۳۹۳ ق) بود. سیدعباس ابوترابی پس از فراگیری علوم مقدماتی نزد آیات: شیخ محمود رییسی، شیخ یحیی مفیدی و پدر خود با مبانی علوم الهی آشنا شد. سال ۱۳۵۳ ه‍.ق به حوزه علمیه قم رفت. در دروس آیات: حجت کوه‌کمری و بروجردی و پس از وفات ایشان، سر درس امام خمینی (رحمت‎ا… علیه)، آیت‌الله محقق داماد و علامه طباطبایی حاضر شد. بعد به زادگاهش بازگشت و به تدریس و اقامه جماعت پرداخت. در سال ۱۳۷۷ ه‍ـ. ش از سوی مقام معظم رهبری به امامت جماعت مسجد امام حسین (علیه‎السلام) تهران منصوبشد.

سرانجام آن عالم بزرگوار پس از ۸۴ سال زندگی صبح روز پنجشنبه ۲۷ صفر ۱۴۲۱ قمری/۱۲ خرداد ۱۳۷۹ شمسی در مسیر زیارت حضرت علی بن موسی‌الرضا (علیه‎السلام) همراه فرزندش حاج سیدعلی‌اکبر ابوترابی در سانحه تصادف درگذشت و پس از تشییع بسیار باشکوه در تهران و قزوین به مشهد انتقال یافت و در صحن عتیق دفن شد. زبده المقال فی خمس النبی، تقریرات درس فقه آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله حجت، جهاد نفس، حقیقت در سیمای حق، مباحث توحید، یک دوره فقه و اصول از آثار قلمی ایشان است.

مجتهدی، جعفر (۱۳۰۳-۱۳۷۴ ه‍ـ. ش)
عارف بالله و عاشق دل‎سوخته اهل بیت، حاج شیخ جعفر مجتهدی در بیست و هفتم جمادی الثانی ۱۳۴۳ ه‍.ق / اول بهمن ۱۳۰۳ ه‍ـ. ش در خانواده‎ای بسیار متدین و مرفه در شهر تبریز دیده به جهان گشود. پدر ایشان حاج میرزا یوسف از دل‎باختگان آستان سیدالشهداء (علیه‎السلام) بود. او مدت یک سال در نجف به پینه‌دوزی پرداخت و تمام املاک خود را به مستأجران بخشید، مدتی برای تکمیل ریاضت به بغداد رفت و ه‍شت سالی به‎طور مداوم در مسجد سهله نجف معتکف شد و جز برای تجدید وضو و تطهیر از مسجد خارج نشد. و حالتی شبیه حال شخص محتضر داشت. در همین ایام با حاج ملا آقاجان زنجانی دیدار کرد. مرحوم مجتهدی هفت سال نیز در کربلا ماند و تمام شب‌‎‎ها را در صحن حضرت سیدالشهدا به عبادت و توسل پرداخت و در جریان کودتای عبدالکریم قاسم، بر ضد ملک فیصل به ایران بازگشت.

ایشان در ایران مدام در سفر به‎سر می‌برد و شانزده مرتبه با پای پیاده به مشهد مشرف شد. ایشان پس از حدود چهار سال اقامت در جوار حضرت امام رضا (علیه‎السلام) در تاریخ ششم رمضان ۱۴۱۶ قمری هنگام ظهر روز جمعه، دار فانی را وداع گفت و در صحن (آزادی) حرم مطهر، حجره بیست و چهار به خاک سپرده شد.

آشتیانی، مرتضی (۱۲۸۱-۱۳۶۵ ه‍.ق)
آیت‌الله حاج شیخ مرتضی آشتیانی فرزند آیت‎الله حاج میرزا محمدحسن آشتیانی، از مشاهیر علما و مجتهدان سده چهاردهم هجری و دایی میرزا مهدی آشتیانی فیلسوف معروف است. وی در سال ۱۲۸۱ ه‍.ق چشم به جهان گشود. حاج شیخ در سال ۱۳۴۰ ه‍.ق به مشهد آمد و به تدریس و اقامه جماعت پرداخت. سال ۱۳۵۳ ه‍.ق (۱۳۱۴ ه‍ـ. ش) به‎دنبال واقعه مسجد گوهرشاد، مجبور شد مشهد را ترک کند. دو سال در کربلا ماند و به تدریس پرداخت، ولی به‎دلیل داشتن کسالت مجبور شد به ایران برگردد و در مشهد ماندگار شود. وی به سال ۱۳۶۵ ه‍.ق در ۸۴ سالگی، چشم از جهان فرو بست و در محل دارالسعاده، پایین پای حضرت رضا (علیه‎السلام) دفن شد.

شاهرودی، حسین (۱۳۱۵-۱۴۱۰ ه‍.ق)
آیت‌الله حاج آقا حسین موسوی شاهرودی از فقهای قرن چهاردهم هجری است. وی حدود سال ۱۳۱۵ ه‍.ق در یکی از روستا‎‎های شاهرود به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدمات و سطوح در شاهرود، عازم نجف شد و آن‎جا سال‌‎‎ها از محضر آیات عظام سیدابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاءالدین عراقی و حاج سیدمحمود شاهرودی و سیدابوالقاسم خوئی استفاده کرد و تقریرات فقه و اصول دو استاد متأخر خود را نوشت و پس از نیل به درجه اجتهاد به ایران آمد. در مشهد ساکن شد و در مسجد بالاخیابان به اقامه جماعت و تدریس پرداخت. روز ۲۹ ربیع‌الاول ۱۴۱۰ ه‍.ق / هشتم آبان ۱۳۶۸ ه‍ـ. ش در مشهد درگذشت و روز بعد طی تشییع باشکوهی در حجره فراش‌‎‎ها واقع در دارالسیاده حرم به خاک سپرده شد.

خالصی، محمدمهدی (۱۲۷۷ یا ۱۲۷۶-۱۳۴۳ ه‍.ق)
آیت‌الله شیخ محمدمهدی خالصی کاظمی اسدی، فرزند شیخ حسین فرزند شیخ عبدالعزیز، از مجتهدان و مراجع مبارز شیعه در قرن ۱۴ هجری است. در ۱۵ ذیحجه ۱۲۷۷ یا ۹ ذیحجه ۱۲۷۶ در «کرخ» کاظمین به دنیا آمد و همان‎جا رشد یافت. به دستور پدر به نجف رفت و در حلقه درسی میرزا حبیب‌الله رشتی و آخوند خراسانی شرکت کرد. بعد به سامرا سفر کرد و از محضر میرزای بزرگ (سیدمحمدحسین شیرازی) بهره برد و پس از نیل به اجتهاد به زادگاهش مراجعت کرد.

آثار علمی زیادی از مرحوم خالصی برجای مانده که از برجسته‌ترین آن‎‎‎ها می‌توان به این کتاب‌‎‎ها اشاره کرد: منظومات در علوم عربیه، الشریعه السمحاء فی احکام سیدالانبیاء، حاشیه کفایه الاصول، الدراری اللمعات فی شرح القطرات و الشذرات (که پاورقی‌‎‎هایی است بر رساله‎‎‎های فقهی آخوند خراسانی)، الحسام البتار فی جهاد الکفار (مشتمل بر مقالاتی است که در زمینه وجوب پیکار با اشغالگران انگلیسی نوشته و در روزنامه صدی‎الاسلام به چاپ رسیده است)، الوجیزه فی المواریث، عناوین الاصول و مختصر الرسائل العلمیه و الاصول الدینیه.

درچه‌ای‌زاده، سیدابوالعلی (متوفی: ۱۳۳۹ ه‍ـ. ش)
آیت‌الله حاج سیدابوالعلی درچه‎ای‎زاده، فرزند ارشد آیت‌الله العظمی سیدمحمدباقر درچه‌ای، در حوزه نجف به تحصیل پرداخت و به دریافت اجازه اجتهاد از اساتید خود آیات سیدابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاء عراقی و نائینی و عمویش آقا سیدمهدی درچه‎ای نایل آمد.

ایشان پس از بازگشت به اصفهان به‎عنوان نماینده تام‌الاختیار آیت‌الله العظمی بروجردی در این شهر تعیین شد. آیت‌الله درچه‎ای‎زاده از شنبه تا چهارشنبه در اصفهان در مسجد قطبیه، اقامه جماعت داشت. ایشان نهم آبان ۱۳۳۹ هجری شمسی درگذشت و به دستور آیت‌الله فقیه سبزواری در یکی از حجره‎‎‎های باغ رضوان دفن شد.

قزوینی، هاشم (۱۲۷۰-۱۳۳۹ ه‍ـ. ش)
آیت‌الله حاج شیخ هاشم قزوینی از بزرگان علما و مدرسین قرن چهاردهم هجری حوزه علمیه مشهد است. در سال ۱۲۷۰ ه‍ـ. ش در شهر قزوین متولد شد. مقدمات و قسمتی از سطح را در این شهر و تهران آموخت و عازم نجف شد. سپس به مشهد رفت و مدتی از محضر آیت‌الله حاج میرزا محمد آقازاده و آیت‌الله میرزا مهدی غروی اصفهانی استفاده برد و خود به تدریس سطوح عالی و خارج پرداخت. آیت‌الله واعظ طبسی، آیت‌الله حاج میرزا مهدی نوغانی، استاد محمدتقی شریعتی، استاد کاظم مدیر شانه‌چی، استاد محمدرضا حکیمی، آیت‌الله صالحی و در رأس همه آن‎‎‎ها آیت‌الله خامنه‎ای از شاگردان مکتب مرحوم قزوینی به شمار می‌روند.

بدون تردید مهمترین نقش شیخ هاشم قزوینی، نه تدریس، بلکه تعلیم بوده است. آیت‌الله شیخ هاشم قزوینی در طول حیات خود، در جریان‎‎های مهم سیاسی خراسان شرکت فعال داشت. ایشان از نقش‌آفرینان واقعه گوهرشاد بود. مرحوم شیخ هاشم قزوینی سرانجام در روز ۲۰ ربیع‌الثانی ۱۳۸۱ ه‍.ق/ ۲۲ مهر ۱۳۳۹ ه‍ـ. ش درگذشت و پیکرش در راهرو رواق دارالضیافه حرم مطهر رضوی واقع در سمت راست ایوان طلای صحن آزادی که در حال حاضر کفشداری شماره ۷ است، به خاک سپرده شد.

محدث خراسانی، علی (۱۳۲۹-۱۳۷۰ ه‍.ق)
حاج شیخ علی محدث خراسانی، فرزند حاج شیخ حسن واعظ پایین‌خیابانی از واعظان نامدار خراسان به‎شمار می‎رفت که در زهد و پارسایی کم‎مانند، و مورداحترام عموم مردم بود. در سال ۱۳۲۹ ه‍.ق در بیت علم و عمل، زاده شد، ادبیات را نزد حاج شیخ عبدالعلی و میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری فراگرفت و سطح را در حلقه درس میرزامحمدباقر، مدرس اول آستان قدس رضوی، آقا شیخ موسی خوانساری و حاج شیخ‎حسن برسی شرکت جست، معقول را از آقابزرگ حکیم، خارج اصول را از میرزا محمد آقازاده آموخت و برای ادامه تحصیل به نجف رفت و در سلک شاگردان آیات سیدابوالحسن اصفهانی و حاج‎آقا ضیاءالدین عراقی درآمد. پس از مدتی به مشهد بازگشت و خارج فقه و معارف را از محضر آیت‌الله میرزا مهدی اصفهانی بهره برد و تا مرگ استاد، او را ر‎‎ها نساخت. خورشید عمر ایشان روز هفتم ربیع‌الاول سال ۱۳۷۰ ه‍.ق، تنگ غروب آفتاب، غروب کرد و فردای آن روز، تن آرام‌یافته‌اش در صحن نو، حجره سوم ضلع شمالی، به دل خاک سپرده شد.

محقق سبزواری، محمدباقر (۱۰۱۷-۱۰۹۰ ه‍.ق)
ملا محمدباقر، فرزند ملامحمد مؤمن خراسانی، مشهور به فاضل و محقق سبزواری از مشاهیر علما، فقها و اندیشمندان جامع قرن یازدهم هجری است. وی به سال ۱۰۱۷ ه‍.ق در روستای نامن سبزوار به دنیا آمد. روزگار جوانی را در اصفهان گذراند و تحت تأثیر مکتب اصفهان، در دو قلمرو فقه و فلسفه، به کمال رسید. او از بزرگان اصحاب مجلسی اول و شاگردان بلندپایه شیخ بهایی بود و در علوم نظری از تلامیذ میرزا ابوالقاسم فندرسکی و قاضی معز است و از شیخ بهایی و سیدحسین بن حیدر علی اصفهانی و حسن قائنی رضوی و ملاحسینعلی، فرزند ملاعبدالله شوشتری روایت می‌کند. ایشان هفتم ربیع‌الاول ۱۰۹۰ ه‍.ق در مشهد درگذشت و بنا به وصیتش در مدرسه میرزا جعفر، کنار قبر شیخ محمد عاملی و ملا میرزا شیروانی و فرزند شیخ دفن شد. فرزندان او مولانا محمد هادی و مولانا میرزا جعفر، هر دو اهل علم بودند.

مدیر شانه‌چی، کاظم (۱۳۰۶-۱۳۸۰ ه‍ـ. ش)
حجت‌الاسلام و المسلمین استاد کاظم مدیر شانه‌چی در ۱۳۰۶ خورشیدی در مشهد مقدس دیده بدین خاکدان گشود. در مدرسه خیراتخان به تحصیل دروس حوزوی و ادبیات عرب پرداخت و از دروس ادبیات مرحوم شیخ محمدتقی ادیب نیشابوری و مرحوم محقق نوقانی بهره برد. آن‎گاه معالم الاصول را نزد آیت‎الله مروارید و شرح لمعه و قوانین را نزد مرحوم حاج میرزا احمد مدرس یزدی و دروس رسائل، مکاسب، کفایه و خارج اصول را نزد آیت‌الله حاج شیخ هاشم قزوینی فرا گرفت. از دیگر اساتید ایشان مرحوم حاج میرزا احمد کفائی بود.

استاد همچنین یک دوره خارج اصول و چند مبحث فقه را نزد مرحوم آیت‌الله العظمی سیدمحمد هادی میلانی آموخت و دروس فلسفه را از محضر حاج شیخ مجتبی قزوینی، حاج شیخ سیف‌الله ایسی و مرحوم الهی قمشه‎ای فراگرفت. و اجازاتی از حاج آقا بزرگ تهرانی، حاج شیخ هاشم قزوینی، میرزا مهدی الهی قمشه‎ای و حاج میرزا حسین سبزواری دریافت کرد. استاد شانه‌چی با بنیان‌گذاری دانشکده الهیات مشهد در سال ۱۳۳۷ خورشیدی، طی دعوتی از سوی دکتر فیاض، به تدریس فقه و حدیث در دانشکده الهیات پرداخت، که حاصل همت و تلاش بی‌وقفه وی در شناساندن جایگاه علم‎الحدیث و بسط و رواج آن، تألیف کتاب‎‎های ارزشمندی چون «درایه الحدیث»، «علم الحدیث» و «تاریخ حدیث» است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با تأسیس بنیاد پژوهش‎‎های اسلامی آستان قدس در سال ۱۳۶۳ خورشیدی، استاد همزمان با عضویت در هیئت مدیره، سرپرستی گروه حدیث بنیاد را نیز عهده‌دار شد.

وی سرانجام در نیمروز ۲۳/۲/۱۳۸۱، آخر صفر ۱۴۲۳ در سالروز شهادت هشتمین اختر آسمان ولایت حضرت علی بن موسی‌الرضا عالم آل محمد (صلی‌الله علیه و آله) چشم از جهان فرو بست و در غرفه ۲۵ صحن آزادی دفن شد.

مروارید، محمدرضا (۱۲۹۹-۱۳۳۸ ه‍.ق)
حجت‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمدرضا مروارید فرزند حاج محمدعلی از اتقیای عصر خود بود و در محله دربند علیخان پایین خیابان مشهد سکونت داشت. او در سن ۲۸ سالگی با دختر آیت‌الله حاج شیخ حسنعلی تهرانی ازدواج کرد. مرحوم مروارید با علمای اعلام، حاج شیخ عباس قمی و حاج ملاهاشم (مؤلف منتخب التواریخ) و حاج شیخ حسنعلی اصفهانی (نخودکی) رابطه نزدیک داشت و علاقه آن‎‎‎ها به آن مرحوم تا جایی بود که پس از وفات ایشان نیز قطع رابطه نکرده و از فرزند او دلجویی داشته‌اند، مرحوم حاج شیخ عباس قمی گاه به منزل آن مرحوم سر می‌زد و بعضی از تألیفات خود را به فرزند بزرگ ایشان هدیه می‌کرد. مرحوم مروارید با مرحوم نخودکی عقد اخوت و برادری بسته بود.

مرحوم حاج شیخ محمدرضا مروارید هفت روز قبل از وفات خود در سن ۳۸ سالگی در عاشورای سال ۱۳۳۸ ه‍.ق در منزلش منبر رفت و انقلاب عجیبی به او و مستمعان دست داد و پس از ایراد خطابه بیمار شد. وی پس از مدتی در اثر همین بیماری، پس از پایان نماز صبح و گفتن لا اله الا الله، به رحمت ایزدی پیوست و پیکر پاکش در حرم مطهر، در رواق دارالسعاده، پایین پای حضرت رضا علیه‌السلام دفن شد و در همان‎جا که آرزو داشت، سر بر آستان آن حضرت گذاشت. آیت‌الله حاج میرزا حسنعلی مروارید و مرحوم حاج محمدباقر مروارید و حاج آقا جلال مروارید فرزندان ایشان هستند.

اصفهانی (نخودکی)، شیخ حسن‎علی (۱۲۷۹ه‍.ق)
حضرت آیت‎الله حاج شیخ حسن‎علی اصفهانی نخودکی در نیمه ماه ذی‎قعده سال
۱۲۷۹ هـ ق در اصفهان به دنیا آمد. علوم مقدماتی را از پدر و معلمان دیگر فرا گرفت و زیر نظر استاد بزرگوارش حاج میرزا محمدصادق که از بزرگان عرفان اسلامی بود، تربیت معنوی و الهی دید. پدر وی مرحوم ملا علی‎اکبر، مردی زاهد و پرهیزگار و معاشر اهل علم و تقوی و ملازم مردان حق و حقیقت بود.

مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی شب دوشنبه و یا جمعه نیمه ماه ذی‎القعده‎الحرام سال ۱۲۷۹ هجری قمری با بشارت قبلی مرحوم حاجی محمد صادق در اصفهان در محله معروف به جهان‎باره که گویند میهمان‎سرای سلطان سنجر بوده، دیده به جهان می‎گشاید. در روز هفدهم شعبان سال ۱۳۶۱ هجری قمری گذشته بود که روح پاکش درسن۸۲ سالگی به جوار حق شتافت. جنازه آن فقید علم و معرفت بر روی هزاران دست از ارادتمندان اندوهگین و سوگوارش، از محله سعدآباد مشهد در خیابان‎‎های شهر که عموما به حال تعطیل درآمده بود، عبور می‎کرد تا به ده «سمرقند» به محل سکونت‎شان رسید. در آن‎جا بر حسب وصیت‎شان در آب روان غسل داده شد. برای او تشییع بی‎نظیری ترتیب یافت و در صحن عتیق در جنب ایوان شاه عباس مقابل غرفه‎ای که غرب ایوان است (صحن انقلاب کنونی) دفن شد.

منبع: هفته نامه پنجره/ شماره ۶۴

 

تهیه ونشر: اداره تبلیغات اسلامی شهرستان اشکذر

تعداد بازدید: 54

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد


6 - = 5

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>